أحمد بن الحسين البيهقي / مترجم محمود مهدوى دامغانى

45

دلائل النبوة ومعرفة أحوال صاحب الشريعة ( فارسي )

( 1 ) ميدمم و بفرمان خدا مرغ پرنده مىشود » آيهء 49 سورهء 3 وهم آمده است كه وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي « و هنگامى كه مىساختى از گل چون مرغى با اجازه من » آيهء 110 سورهء 5 براى اين دو واقعه مصدرى غير از قرآن نيست و در هيچيك از مراجع قبل از قرآن حتى در انجيل‌هاى چهارگانه و تفاسيرى كه بر آنها تا پيش از ظهور اسلام نوشته شده است از آن ذكرى به ميان نيامده است اطلّاع بر اين موضوع هم بدون وحى الهى امكان‌پذير نيست . مؤلف كتاب : امام بيهقى در بخش خسروجرد بيهق كه نزديك نيشابور است در سال 384 متولد شد ، در همان جا قرآن را حفظ كرد و قسمتى از علوم لغوى و ادب را آموخت و آنگاه به عراق و حجاز مسافرت كرد مدتها در آن ديار هم دانش آموخت و هم تدريس كرد ، سپس به نيشابور برگشت و به تعليم و وعظ و تصنيف كتابهاى خود و فتوى دادن اشتغال جست و براى مسلمانان كتابهاى بسيار ارزشمند در علوم قرآنى و اسلامى و فقه و سيره پيامبر بيادگار گذاشت بطورى كه برخى گفته‌اند تأليفات او به حدود هزار جزوه ميرسيده است ، از كتابهاى اوست « السنن الكبرى » در ده جلد و « السنن الصغرى » و « المعارف » و « الآداب » كه اين چهار كتاب در حديث است ، و « الترغيب و الترهب » و « المبسوط » كه ده جلد است و « الجامع المصنف » كه دربارهء اخلاق و ايمان نوشته شده است ، « القراءة خلف الامام » و « البعث و النشور » و « الاعتقاد » و « فضائل الصحابه » و « الاسماء و الصفات » و كتابهاى ديگر كه از جمله همين كتاب دلائل النبوه است ، بيهقى از بزرگان علماى اسلامى در دورهء خود و دوره‌هاى بعد است ، گفته شده است بر گردن هر شافعى حقى از امام شافعى است و حال آنكه بر گردن شافعى حق بيهقى است ، و اين بواسطهء فراوانى تأليف او در دفاع از مذهب شافعى است كه آراء شافعى را شرح و از آنها دفاع كرده است . ذهبى مىگويد اگر بيهقى ميخواست براى خود مذهبى بوجود آرد كه خود مجتهد آن باشد بمناسبت وسعت معلومات و شناختى كه از اختلاف آراء داشت مىتوانست انجام دهد : بيهقى در سال 458 در نيشابور در گذشت رحمت واسعهء الهى بر او باد ، كتاب دلائل النبوه از گزيده‌ترين تصنيفات اوست و در آن كتاب به روايات متقن و